Hoe Iran de wereld veranderde

18 februari 2012
Door Sharmine Narwani

Stel je het volgende scenario eens voor: een land in ontwikkeling besluit om zijn grondstoffen slechts selectief te delen, en alleen te verkopen aan bevriende landen, niet aan vijandig gezinde. Stel je dan eens voor dat we het over olie hebben en dat het land in kwestie de Islamitische Republiek Iran is …

Nieuwsberichten van afgelopen woensdag meldden dat Iran sancties van de Europese Unie te vlug af was door de oliekraan naar zes lidstaten dicht te draaien Nederland, Spanje, Italië, Frankrijk, Griekenland en Portugal.

Die rapporten waren voorbarig. Volgens een hooggeplaatste bron in het land zal Iran de olietoevoer alleen staken wanneer deze landen niet akkoord gaan met nieuwe verkoopsvoorwaarden:
1) contracten van 3 tot 5 jaar die voor 21 maart dienen te zijn afgesloten
2) niet langer betaling binnen 60 dagen, maar onmiddellijk

Met alle zes landen wordt momenteel druk onderhandeld. Iran verwacht de olietoevoer naar Nederland en Frankrijk eind maart te zullen stopzetten, uitgaande van hun laatste reacties.

De andere vier EU-landen zitten in de penarie. De fiscale crisis staat hen tot aan de lippen, en er is geen enkele hoop op een oplossing tenzij ze de EU verlaten en terugkeren naar de principes van een bananenrepubliek. Toch vonden deze landen nog de tijd om sancties uit te spreken tegen Iran vanwege een ingewikkelde Amerikaans-Israëlische theorie dat Iran op een dag zou kunnen besluiten een kernwapen te bouwen. Er zal flink 'aangedrongen' zijn met de nodige dollars.

Maar goed, ik dwaal af.

De Europese staten zullen in een handomdraai andere oliebronnen hebben gevonden. Maar dit draait niet alleen om het verschepen van vaten olie. Dit gaat erover dat één enkele actie temidden van de politieke en economische herschikking die momenteel in de wereld plaatsvindt ons in geen tijd in een heel andere richting kan katapulteren.

De afgelopen jaren hebben aangetoond dat geen enkele mondiale financiële macht groot genoeg is om ons terug te trekken van de rand van de afgrond. De staatsschuld van de VS bedraagt 15,3 biljoen dollar. Het BNP in de VS in 2011 was 15 biljoen. Reken maar uit - dat valt niet te repareren. Het enige wat we in die doodlopende straat zullen vinden is een volledige verandering van de huidige mondiale economische pikorde.

Maar hoe moet dat gaan zonder leiderschap en duidelijke richting? Ik zet er al mijn geld op in dat de verandering niet van bovenaf zal komen, en niet gestuurd zal worden. De nieuwe mondiale economische pikorde zal natuurlijk zijn, regionaal en heel plotseling.

Wat bedoel ik daarmee?

Stel je voor: Iran stopt met het verkopen van olie aan de EU; China vertelt de VS dat ze de boom in kunnen wat betreft de geldkoersen; India begint op grote schaal te handelen in roepies; de centrale bank van Rusland wordt een depot voor dollars die niet langs New York hoeven te passeren; er wordt een wereldwijd betaalsysteem opgezet als concurrent van SWIFT. Stel je nu eens voor dat een combinatie van maatregelen - allemaal in gang gezet om de domme, domme sancties te omzeilen - ineens hele onverwachte mogelijkheden ontketent, die enkele jaren geleden nog volledig buiten het denkbare kader lagen.

Stel je voor dat er regionale 'stations' ontstaan, aangedreven door de valuta van lokale machten, waar ruilhandel met grondstoffen, goederen en diensten even gewoon is geworden als transacties met gebruik van geld. Vanwege de kwetsbaarheid die inherent is aan het gebruik van deze nieuwe, plaatselijke valuta en het systeem van ruilhandel, drijven de landen vooral handel met die landen die qua geografische ligging en cultuur het dichtstbij staan.

Schokkend?

Misschien toch niet.

Soms is er niets anders nodig dan de behoefte aan verandering en een kantelpunt.

"Dit is geen moment om olie op het vuur te gooien," had iemand de VS moeten vertellen. "Jullie en je vrienden zitten in een ouwe roestbak op de rand van een afgrond - beter zou je niet te veel bewegen," waren ook wijze woorden geweest. "Misschien een beetje minder arrogant zijn," had ook gekund.

Maar Washington is absoluut, onomkeerbaar en gevaarlijk gefocust op Iran tonen wie hier eigenlijk de baas is, en spendeert een flink deel van zijn dagen aan het aandraaien van de duimschroeven. Deze dubieuze kruistocht heeft de Amerikanen echter vooral ontdaan van vitale politieke werktuigen die ze ooit wel degelijk hadden. Geen VN-Veiligheidsraadresoluties meer. Geen niet-bekritiseerde militaire avonturen meer. Het enige wat ze hebben zijn de gevaarlijke tentakels van het ministerie van Financiën en het financiële wapentuig. "De nieuwe werktuigen van het Imperialisme," werden ze ooit genoemd door een pro-Amerikaanse centrale bankier in het Midden-Oosten.

Wanneer ik de politieke papegaaien hoor zeggen dat "de sancties pijn doen" hoor ik vooral piepende wanhoop. Voor hen die hiervan van hun stoel vallen even het volgende sappige detail: Goldman Sachs - Amerika's belangrijkste investeringsbank en God op Wall Street - heeft Iran aangeduid als een van de "nieuwe 11" drijvende krachten achter de wereldwijde economische groei, na de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China). De term BRIC werd overigens bedacht door Goldman Sachs, en verdorie, hoeveel gelijk hadden ze daarmee?

Iran is al dertig jaar het 'slachtoffer' van "strenge sancties", en daarmee werd het volgende bereikt: "Sterke en toenemende groei," aldus het laatste rapport van Goldman Sachs, "gecombineerd met gunstige demografische samenstelling vormen de basis van de groei van de N11."De bank verwacht daarbij "een meetbaar aandeel van de N11 in het mondiaal BNP, van grofweg 12% nu naar 17% in 2040-2049."

Het gaat slecht met de wereldeconomie, maar de grafieken van Goldman Sachs tonen aan dat Iran nog steeds een van de vijf landen van de N11 is met een bovengemiddelde "productiviteit en duurzaamheid van de groei".

Iran en India zijn overeengekomen om een deel van hun jaarlijkse oliehandel ter waarde van 12 miljard USD te voldoen in roepies om nieuwe Amerikaanse sancties te omzeilen.

Weg van de dominantie van de dollar
In een Brits rapport over investeringen van januari stond te lezen: "Sancties tegen de centrale bank van Iran beperkt de oliehandel van Iran tot ruilhandel of tot contracten tussen onderlinge staten met gebruik van andere valuta dan die van de G8-landen. Het is vervelend voor Iran, maar zeker niet onoverkomelijk."

De auteurs van het rapport noemen specifiek de Chinese yuan, maar nu is daar ook de Indische roepie aan toegevoegd.

De nieuwe overeenkomst met India verzekert dat 45% van de Iraanse olie betaald wordt in roepies en dan de rest wordt voldaan met Indische exportproducten naar Iran. Hiermee worden twee dingen bereikt die men moet zien als onbedoelde consequenties van de Amerikaanse sancties. Ten eerste wordt de dollar als handelsmunt geëlimineerd, en ten tweede versnelt het de economische integratie van Iran met een van de vier snelst groeiende economieën ter wereld.

D.S. Rawat, hoofd van de Verenigde Kamers van Koophandel en Industrie in India, zegt het volgende over de overeenkomst: "Het potentieel aan handel en economische banden tussen de twee landen kan tegen 2015 tot 30 miljard reiken, tegenover een huidig niveau van $13.7 miljard in 2010-11."

Maar er is meer. Tijdens de afgelopen twee weken heeft Iran 1,1 miljoen ton graan en tarwe gekocht op de internationale markten - waaronder producten uit Duitsland, Canada, Brazilië en Australië - die volledig betaald werden met andere valuta dan de dollar.

De Amerikaanse dollar, al bijna een eeuw de internationale reservemunt, loopt op zijn einde. Het enorme Amerikaanse tekort op de handelsbalans heeft de fundamenten van de VS aangetast en investeerders doen aarzelen. Het nadeel van de verschrompelende status van de dollar is dat het de Federal Reserve enorm veel speelruimte ontneemt bij het besturen van de dollar en de Amerikaanse economie. Dat is geen goed teken voor de Amerikaanse concurrentiepositie tegenover de BRIC-landen en andere economieën.

Boemerangsancties?
Er is maar een gedegen idee voor nodig, in een wereld die daar wanhopig naar op zoek is, om de krakende verandering naar een nieuwe wereldorde in gang te zetten. Opkomende economieën knabbelen al tientallen jaren aan de kuiten van de gezaghebbende organisaties in de wereld. Ze vragen permanente lidmaatschap van de VN-Veiligheidsraad; willen een zitje aan de stamtafel van het IMF, de Wereldbank en de Wereld Handelsorganisatie.

Toen Europese leiders bedelden om de kliekjes bij de laatste bijeenkomst van de G20, hielden de BRIC hun poot stijf en kreeg de EU nul op het rekest. Het was een duidelijk signaal dat de kaarten opnieuw geschud zijn, en het besef dat men zijn eigen weg zal kunnen gaan groeide. Vervolgens kwamen de BRIC voor het eerst met een gezamenlijke verklaring over buitenlands beleid - over Syrië nog wel. Ze worden volwassen.

En dat proces wordt versneld door de Amerikaans/Europese sancties tegen Iran. Als men voor een dilemma staat moet men handelen. En dat dilemma wordt niet-gebonden landen letterlijk opgedrongen: "Sancties tegen Iran, of anders..."

Maar ze halen hun schouders ervoor op en proberen omwegen te vinden rond het doolhof van valstrikken van het Amerikaanse ministerie van Financiën. Maar waarom zou het ze veel kunnen schelen? Wat zijn de VS nog behalve een onhandelbare pestkop met nog maar heel weinig pijlen op zijn boog?

Deze week kwam het bericht dat de Amerikanen het in België gevestigde SWIFT onder druk zetten. Wie al eens geld naar het buitenland heeft overgemaakt heeft SWIFT gebruikt. Het is een onmisbaar communicatiesysteem voor internationaal geldverkeer. De VS willen dat Iran wordt uitgesloten van dit systeem, waardoor het onmogelijk wordt voor Iraanse banken deel te nemen aan het internationale geldverkeer.

Wie weet wat Iran zal doen als het zover komt? Waarschijnlijk zal het zich aansluiten bij de andere niet-gebonden landen en een alternatief SWIFT-systeem opzetten, en de Westerse greep op het financiële systeem nog verder ondermijnen. Net zoals ze vorig jaar besloten niet mee te gaan in een escalerende cyberoorlog met het Westen en zijn eigen internet op te zetten.

Elke stap die de VS en de EU nemen om Iran dwars te zitten wordt beantwoord met een innovatieve oplossing - en steeds een oplossing waarbij meer en meer niet-Westerse spelers betrokken zijn die een nieuwe wereldorde willen bewerkstelligen. Vroeger maakten deze landen zich zorgen over confrontaties met het Westen, maar het instorten van de huidige wereldorde heeft al heel veel obstakels uit de weg geruimd - en biedt zelfs nieuwe stimulans.

Net als met het spreekwoordelijke vingertje in de dijk... het water zal altijd een andere weg vinden en misschien zelfs een dijkdoorbraak veroorzaken. Een waarschuwing voor Washington: degene die de dam het hardst nodig heeft zal hier het hardst door worden getroffen.

***

Origineel: 'How Iran Changed The World'
Vertaling© Arjan Plantinga