De nieuwe kleren van Karzai

20 juli 2010

De Afghanistan-conferentie die vandaag plaatsvindt is een farce. Terwijl het land steeds verder wegzakt in de totale oorlog, er elke week tientallen NAVO-soldaten, een onbekend aantal Xe-huurlingen en een duizelingwekkend aantal burgers om het leven komt, en de Taliban dagelijks terrein winnen, eist president Karzai meer geld. Een analyse van Christoph Reuter, Kaboel.

Conferentie, dat klinkt goed. Na debatten, besluiten, vooruitgang. Precies zoals het altijd gaat. Bij de vandaag beginnende Kaboel-conferentie ziet het er een klein beetje anders uit. Het zal een simulatie van een conferentie zijn, een met prominenten bezet arrangement van welkomstwoorden en holle frasen. De Afghaanse president Hamid Karzai zal verklaren dat zijn regering met grote vastberadenheid tegen de corruptie strijden zal. Precies zoals hij dat ook tijdens de laatste conferentie over Afghanistan, op 28 januari in Londen en bij andere gelegenheden al jaren met precies dezelfde woorden zei. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken (de hoogste Europese vertegenwoordiger, Nederland wordt vertegenwoordigd door een hoge ambtenaar van Ontwikkelingssamenwerking) Guido Westerwelle zal vermoedelijk zijn doos met tweedehands uitspraken open doen en er een zin als deze uithalen: "We beginnen aan een nieuw hoofdstuk in Afghanistan" (Londen, 28 januari 2010), en vermoedelijk zal hij ook deze keer aankondigen dat de conferentie "een keerpunt" zal zijn. Het enige 'nieuws' zou kunnen zijn dat 2014 nu symbolisch als vertrektijdstip vastgelegd zal worden.

De conferentie zal een halve dag duren - net lang genoeg voor de foto's en om Secretaris-Generaal van de NAVO Fogh Rasmussen en Secretaris-Generaal van de VN Ban Ki Moon hun toespraakjes kunnen opzeggen, maar net te kort om enige discussie op gang te laten komen over de vraag waarom er van al die eerdere volmondige aankondigingen nooit iets terecht is gekomen.

De hele conferentie is wat het gehele Afghanistan-beleid van het Westen al jaren is: een goed onderhouden zelfbedrog. Of zoals een diplomaat het uitdrukte: we kunnen toch niet niets doen? En dus organiseert men een conferentietje, al met al de grootste conferentie in Afghanistan sinds tientallen jaren.

Tijdens de laatste Afghanistan-conferentie in Londen zei Hamid Karzai dat het bestrijden van de corruptie en de drugshandel de hoofdpunten van het beleid van zijn regering zouden zijn, en dat hij zich alweer verheugde op de voor september aangekondigde parlementsverkiezingen. Meteen daarna ging hij vlijtig van start het tegendeel te bewijzen: per decreet ontmantelde hij de bezwarencommissie voor de verkiezingen, die vorig jaar de fraude tijdens de presidentsverkiezingen openbaar hadden gemaakt. De laatste onafhankelijke organisatie in het land is inmiddels opnieuw ingericht met vriendjes van Karzai op alle belangrijke posities, en ze zijn al een tijdje druk doende om ongewenste kandidaten uit te sluiten van de verkiezingen.

De eerste minister in Karzai's kabinet die verantwoordelijk is voor de drugsbestrijding is de ex-minister van Binnenlandse Zaken die ooit werd afgezet vanwege banden met de maffia. Het door generaal Stanley McChrystal aangekondigde offensief van de Amerikanen in Kandahar werd dankzij Karzai een faliekante mislukking nog voor het begonnen was omdat hij het plaatselijke regime van zijn halfbroer daar wilde beschermen. En het gebeurt allemaal met goedvinden van de VS en Europa, die voor het failliet van hun uitgangspunten het nieuwspraakwoord 'Afghanisering van Afghanistan' hebben bedacht.

Kies mij, of jullie krijgen de Taliban!
Karzai mag de verkiezingen vervalsen, de laatste capabele ministers inruilen voor leden van zijn eigen hofhouding, mag de drugshandel van zijn halfbroer beschermen en sprookjes verzinnen over hoe bij de aanslag van afgelopen oktober de vier VN-medewerkers niet door de Taliban werden doodgeschoten maar door Afghaanse elitestrijders - het stoort niemand. Jarenlang is Karzai met miljarden hulp uit het Westen gesteund, en inmiddels is zijn positie dusdanig dat hij iedereen lachend begroet: kies mij of jullie krijgen de Taliban.

Maar hoe moet je toegeven dat je jarenlang een regering ondersteund hebt die onderdeel van het probleem is en niet van de oplossing? Men doet zijn uiterste best de schijn te wekken dat er vooruitgang geboekt wordt in Afghanistan, terwijl het tegendeel waar is. Woordvoerders en andere medewerkers die al te openhartige berichten over de werkelijke gang van zaken worden naar huis gestuurd, net als de bij het leger gestationeerde journalisten die zich niet aan de afspraken houden. Onafhankelijke (vooral Aziatische) journalisten geven een heel ander beeld. En dat is een beeld van een verloren oorlog.

Amerikaanse troepen kregen van Obama versterkingen voor een nieuw offensief tegen de Taliban. Om eindelijk eens een succesje te kunnen boeken richtten ze zich slechts op één van de 300 Afghaanse districten: Mardscha, Taliban-bolwerk in de zuidelijke provincie Helmand.

"Niets functioneert, het is een gigantische leugen"
Met duizenden soldaten wandelden ze (niet zonder slag of stoot) binnen, brachten zelf Afghaanse politie en een nieuwe districtsgouverneur mee om meteen een administratie op poten te kunnen zetten. Maar de Taliban zitten er nog steeds. In Mardscha hebben ze onlangs een bakkersfamilie vermoord die de Amerikanen van brood voorzag, en uit voorzorg de zoon van een andere bakker ontvoerd. De nieuwe politieagenten worden door de lokale bevolking gehaat, omdat ze 's nachts op alles schieten wat beweegt. Nachtkijkers hebben ze niet, "maar als we ze die geven, verkopen ze die meteen op de zwarte markt en dan belanden ze bij de Taliban," zegt een totaal gefrustreerde NAVO-medewerker. "Niets functioneert, het is een gigantische leugen".

Het is niet zo dat de regering van Karzai de Taliban ondersteunt, maar niemand in zijn kabinet heeft de kracht of de wil om de zeer gemotiveerde vrijheidsstrijders echt het hoofd te bieden. De officieren van het Afghaanse leger zijn te druk met het verkopen van de benzine van hun legereenheden, familieleden lucratieve bouwcontracten te bezorgen of smeergeld van de burgers die onder hun bescherming staan te incasseren.

Maar daar wordt vandaag op de conferentie in Kaboel niet over gesproken. Karzai heeft alweer aangekondigd nieuwe programma's te willen starten om de corruptie te bestrijden en zich met de Taliban te verzoenen.

Daar heeft hij vooral een ding voor nodig: méér geld. Tot nu toe ging 80% van de financiële hulp naar 'onafhankelijke' hulporganisaties, maar in de toekomst zal de helft van de miljarden Europees en Amerikaans belastinggeld dat jaarlijks naar Afghanistan vloeit direct aan Hamid Karzai worden overgemaakt. Alleen al voor een programma om de veronderstelde 36.000 Talibanstrijders tot overgave te overreden eist hij 600 miljoen dollar. Zo veel Talibanstrijders zijn er helemaal niet, maar dat doet er niet toe. Net zoals het nakomen van enige andere belofte ooit een rol heeft gespeeld. Waar het wel omgaat? Er is een conferentie! De persagentschappen, tv-zenders en kranten, wiens correspondenten voor twee dagen zijn ingevlogen en die buiten de conferentie ook niet veel meer van Afghanistan zien, zullen trouw de tekstballonnetjes van hun ministers en vertegenwoordigers terug naar huis sturen. Dat er een bericht is is het belangrijkste. De simulatie gaat verder.