Toenemende rivaliteit tussen China en de VS wordt steeds dreigender

13 augustus 2010
Door Peter Symonds

De regering van Barack Obama ligt weer op ramkoers met China en heeft de situatie recent flink laten verslechteren. Na een korte onderbreking in mei en juni - toen de VS de steun van China voor nieuwe sancties tegen Iran nodig hadden - hebben de VS de gespannen verhoudingen met China door een aantal agressieve zetten in oost- en zuid-oost Azië met opzet aangewakkerd.

In een toespraak voor het Veiligheidsforum van de zuid-oost Aziatische landen (ASEAN) koos de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Clinton zeer provocerend de kant van Vietnam en enkele andere ASEAN-landen in hun grensconflicten met China in de Zuid-Chinese Zee. Peking deelde daarna aan twee hooggeplaatste Amerikaanse diplomaten mee dat China de Zuid-Chinese Zee als een van zijn belangrijkste invloedssferen ziet. Clinton negeerde de boodschap en verlangde "ongehinderde toegang" tot de dor China opgeëiste wateren. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Yang Jichi noemde die eis "in feite een aanval op China".

Enkele dagen later begonnen de VS ondanks de Chinese protesten aan een marine-oefening met Zuid-Korea in de Japanse Zee. Aan die oefening, zogenaamd een antwoord op het tot zinken brengen door Noord-Korea van een Zuid-Koreaans marineschip, namen 20 Zuid-Koreaanse en Amerikaanse schepen deel, waaronder het reusachtige vliegdekschip George Washington. Het Pentagon heeft voor later dit jaar een nieuwe zee-oefening aangekondigd, deze keer in de Gele Zee - nog dichter bij het Chinese vasteland.

Vorige week kwamen er details naar buiten over een nucleair verdrag dat de Obama-regering met Vietnam overeengekomen is. Het verdrag betekent dat Vietnam zal gaan profiteren van de Amerikaanse nucleaire technologie. Na de rugdekking voor Vietnam over de disputen in de Zuid-Chinese Zee was die overeenkomst een nieuwe aanwijzing voor nauwere, tegen China gerichte samenwerking tussen de VS en Vietnam. Zoals te verwachten was men in Peking zeer geërgerd en verweet men de Amerikanen een "dubbele moraal", die de "huidige internationale verhoudingen ernstig onder druk zet".

Achter de opgelopen spanning gaan ingrijpende veranderingen in het mondiale machtsevenwicht schuil. De snelle opkomst van China in de laatste twee decennia - waardoor het land nu de op één na grootste economie ter wereld is geworden - gooit de verhoudingen in Azië en over heel de wereld overhoop. De VS reageren op hun eigen economische ondergang met de inzet van hun militaire macht, om zo de heerschappij over de energievoorraden in centraal Azië en het Midden-Oosten zeker te stellen. Tegelijkertijd wordt China in de tang genomen doordat de VS zich laten gelden van Japan en Zuid-Korea tot ver in zuid-oost Azië, India, Pakistan en Afghanistan.

De wereldwijde economische crisis waarin we sinds 2007 in verkeren heeft de rivaliteit tussen de twee landen serieus versterkt. Aan het begin van die crisis, toen het hele financiële systeem ineen dreigde te storten, zocht Obama hulp bij China. Als grootste schuldenaar in de wereld zijn de VS sterk van de geldstroom uit China afhankelijk. Nu dat de financiële storm een beetje is gaan liggen hebben de VS Peking enerzijds met een aantal lastige vraagstukken opgezadeld (het opwaarderen van de Chinese munt, handelsvraagstukken en initiatieven met betrekking tot de CO2 uitstoot) en begon men tegelijkertijd actief in te grijpen in de Aziatisch-Oceanische regio.

Afgelopen juli stelde Clinton onverbloemd dat "de VS terug zijn in Azië" - een toespeling op de kritiek op de Bush-regering dat men geen oog had voor het Verre Oosten. Clinton kondigde een nieuw diplomatiek offensief aan en zei tegen journalisten: "Ik weet dat veel buurlanden zich zorgen maken over de opkomst van China. Daarom willen wij de banden met veel landen in oost - en zuid-oost Azië versterken."

John Mearsheimer, professor Politieke Wetenschappen aan de universiteit van Chicago, sprak tijdens een voordracht met als onderwerp "China's uitdaging van de Amerikaanse macht in Azië" op de gevaarlijke gevolgen van een escalerend Chinees-Amerikaans conflict. Uitgenodigd door de faculteit Internationale Veiligheid van de universiteit van Sydney schetste Mearsheimer, een scherpzinnige en alerte analist van het Amerikaanse buitenlandse beleid, een somber beeld van de vooruitzichten op vrede in Azië en dientengevolge voor de rest van de wereld. Hij vertelde dat China als gevolg van zijn adembenemende economische expansie zal proberen de belangrijkste macht in de regio te worden, en potentiële rivalen op dezelfde niets ontziende manier zal uitschakelen als de VS dat met hun rivalen op het westelijk halfrond hebben gedaan.

"China's opkomst zou voor Australië een reden tot zorg moeten zijn," stelde Mearsheimer, "want die zal zeker leiden tot een intensieve wedloop tussen China en de VS, met een grote kans op een oorlog. Daarbij zullen de meeste buurlanden van China,inclusief India, Japan, Singapore, Zuid-Korea, Rusland, Vietnam en ja, ook Australië de kant van de VS kiezen, om China's macht in te dammen. Om het luid en duidelijk te stellen: de opkomst van China kan niet vreedzaam verlopen."

Mearsheimer ziet vreedzame uitgangspunten en goede bedoelingen om een conflict te vermijden als kansloos. Het is onvermijdelijk dat wat het ene land als een versterking van de landsverdediging ziet door de ander als een gevaarlijk bewapening gezien wordt. Vanuit het standpunt van de Chinese leiders, zo zei hij, is het zeer verstandig om de strijdkrachten van het land te versterken om hun mondiale belangen te kunnen behartigen. De recentste ervaringen bewijzen, aldus Mearsheimer, dat de Chinezen de conclusie zullen trekken dat zij (de VS) gevaarlijk en oorlogszuchtig zijn. "Tenslotte verkeerden de VS in 14 van de 21 jaar sinds het einde van de Koude Oorlog in oorlog. Dat betekent dus in 2 van de 3 jaren. Men moet ook niet vergeten dat de regering van Obama momenteel openlijk op een confrontatie met Iran aanstuurt."

China's economische verrijzenis tot grootste lage lonen-land van de wereld heeft een geweldige toename van de import van grondstoffen van over de hele planeet noodzakelijk gemaakt. Onmisbare olie en aardgas worden voor de helft geïmporteerd, grotendeels uit het Nabije Oosten en Afrika. Daarom is China vastbesloten om zijn zeewegen over de Indische Oceaan en de Zuid-Chinese Zee zeker te stellen door de marine gevoelig uit te breiden. De VS zijn echter net zo vastbesloten dit te verhinderen en de eigen overheersing op zee te handhaven.

Mearsheimer verklaarde dat Australië - dat er tot nu naar heeft gestreefd het evenwicht te behouden tussen de economische belangen als exporteur van grondstoffen naar China en traditionele militaire alliantie met de VS - onvermijdelijk in het conflict betrokken zal worden. Om van de Indische Oceaan naar de Zuid-Chinese Zee te varen heeft de Chinese handelsvloot maar drie mogelijkheden: de Straat van Malakka, die praktisch door Singapore, een bondgenoot van de VS, gecontroleerd wordt, en twee doorgangen tussen de Sunda-eilanden door en dan noordwaarts door de Indonesische archipel, die allebei dicht bij het Australische vasteland liggen. "De stappen die China zal ondernemen om de bedreiging die Australië voor zijn zeeroutes vormt te neutraliseren, ..., zullen Canberra met zekerheid ertoe aanzetten om meer met Washington samen te werken en zo China in te tomen."

Mearsheimer gaf zonder meer toe dat zijn conclusies absoluut deprimerend zijn. Daarbij zijn er, ook wanneer de opkomst van China zich over de komende twee decennia uitstrekt, onmiddellijke effecten. De VS hebben de afgelopen jaren duidelijk hun bereidheid getoond om agressief militair op te treden - vooral in Irak en Afghanistan - om hun belangen te verdedigen tegenover hun rivalen. De hele tactiek van het Pentagon is er volgens Mearsheimer op gericht de opkomst van andere machten - vriend of vijand - die in staat zouden zijn de militaire overmacht van de VS uit te dagen, te verhinderen. De laatste stappen van de VS in Azië zijn onderdeel van een strategie die erop gericht is de verdere opkomst van China te verhinderen, doordat men verzet biedt aan de regionale invloed en de militaire uitbreiding grote hindernissen in de weg legt.

Het Amerikaans-Chinese conflict heeft belangrijke historische parallellen. Aan het begin van de 20e eeuw startte Duitsland aan haar opkomst als dynamische, kapitalistische concurrent van het Engelse imperium. Het leidde tot twee vernietigende oorlogen. In de jaren '30 en '40 vormde de opkomst en de behoefte aan nieuwe markten en grondstoffen van Japan een bedreiging voor de Amerikaanse imperialistische belangen in Azië. Het is dan ook van grote betekenis dat de uitbreiding van de Tweede Wereldoorlog naar het Verre Oosten werd veroorzaakt door een olie-embargo dat was uitgevaardigd om Japan op de knieën te krijgen. Sinds het einde van Tweede Wereldoorlog, en Peking zal zich daar terdege van bewust zijn, hebben de VS veel moeite gedaan om de energievoorziening van huidige en toekomstige rivalen steeds weer te kunnen saboteren.

Terwijl het wereldkapitalisme in de ergste economische crisis ooit verkeert loeren overal de gevaren van strijd tussen grootmachten om markten, grondstoffen en strategische posities - een strijd die weer maar eens een catastrofale vuurstorm dreigt te veroorzaken. Deze keer zijn er bovendien met kernbommen bewapende landen bij betrokken. De enige kracht die een dergelijke oorlog kan voorkomen is de wereldwijde arbeidersklasse. De arbeiders moeten zich mondiaal verenigen, zich verheffen en het huidige systeem van woekerwinsten voor een kleine elite en een leven van keihard werken voor een karig loon (of minder) voor de rest omver gooien. De democratie moet worden hersteld en het financieel systeem moet volledig worden herzien. Onze huidige corrupte leiders voeren ons namelijk willens en wetens linea recta naar een nieuwe alles vernietigende nucleaire wereldoorlog.