Steeds meer Europeanen willen niet meer meedoen
Anders emigreren

21 augustus 2010
Door Stefan Mudry & Willem Huntelaar

Slechts een enkeling die vandaag de dag emigreert doet dat omdat hij op zoek wil naar avontuur of het grote geld. Wie nu met emigratieplannen rondloopt zoekt een andere levenskwaliteit. Hij of zij wil niet de verstikkende allrisk-24-uurs-verzorgings- en controlestaat, en ook niet de ellebogenmentaliteit van de opkomende groei-economieën en hun gestresste, streberige carrièremakers. De emigranten van nu zoeken precies het tegenovergestelde: een land, een thuis, een eigen plek die hem of haar de vrijheid en mogelijkheid biedt een zelfstandig bestaan op te bouwen en zeker te stellen.

De meerderheid van de mensen die nu emigreert zijn "economische vluchtelingen" van een heel andere soort dan we tot nu gewend waren. Ze willen niet onvoorwaardelijk meer geld verdienen, ze willen hun geld anders verdienen. Of beter gezegd: anders in hun levensonderhoud voorzien. En wie vanwege deze redenen emigreren wil weet ook dat dit alleen kan lukken wanneer men het op een andere manier aanpakt: in harmonie met de natuur en in een samenleving die de vrijheid en eigen verantwoordelijkheid van een individu respecteert en waardeert.

Wolfram Weimer, hoofdredacteur van het Duitse Cicero Magazine beschreef de beweegredenen van de nieuwe emigranten heel treffend in een artikel van februari 2008: "De miljoenen mensen die de middenklasse vormen dragen de samenleving, maar ze voelen zich tegelijkertijd steeds minder gedragen door die samenleving. Ze betalen steeds meer belasting, zien hun welvaart dalen, worden betutteld, moeten hun kinderen naar slechte scholen sturen en worden in de steeds heviger wordende concurrentiestrijd ten gevolge van de globalisering veel minder ondersteund dan zij die helemaal van boven of helemaal van onder staan."

Er zijn 2½ jaar verstreken sinds het artikel verscheen en de economische crisis die sindsdien om zich heen greep heeft de situatie voor de hard werkende middenklasse er niet beter op gemaakt - eerder serieus slechter. In 2008 geloofden de meeste mensen nog in een snel herstel en een snelle terugkeer naar de oude situatie. Inmiddels komt men langzaamaan tot het inzicht dat we in de nabije toekomst in het beste geval met grote uitdagingen af te rekenen krijgen - in het slechtste geval echter met een wereldwijde systeemcrash van historische afmetingen. Een systeemcrash die tot oorlogen en zelfs wereldoorlogen zal leiden. Noch toen, noch nu had/heeft de individuele burger enige invloed op wat zich voor zijn ogen (als die tenminste open zijn) afspeelt. Wat hij wel kan beïnvloeden is de situatie van zichzelf en zijn familie.

Voor iemand die is opgegroeid in de vredige, economisch groeiende tweede helft van de 20e eeuw staan deze vaststellingen gelijk aan een totaal nieuw paradigma. Vooral ook omdat de consequenties van een dermate andere levensstijl in Europa, meer speciaal in de EU, bijna niet te verwezenlijken zijn. De reglementering, de controle en de belastingdruk zijn te groot, prijzen van bouw- en landbouwgrond te hoog, de elementaire voorzieningen te complex en te afhankelijk, de bureaucratische hindernissen te omvangrijk en de acceptatiegraad van een autonome levensstijl is te gering om het "persoonlijke streven naar geluk" hier te kunnen verwezenlijken.

En dat zijn slechts de 'atmosferische' argumenten. Daarbij zijn er namelijk de harde feiten: een hoge bevolkingsdichtheid, te veel kerncentrales die je nauwelijks uit de weg kunt gaan, een afbrokkelend sociaal netwerk, deprimerende vooruitzichten om in loondienst iets te kunnen opbouwen en zenuwslopende, energievretende en kapitaaleisende moeilijkheden die pogingen om zelfstandig iets op te bouwen weinig aantrekkelijk maken.

Begin 2010 begon de firma Rainforest-Invest een nieuw project in Panama. Men kocht een stuk land waarop men in zijn eigen voedselvoorziening kon voorzien en een huis kon bouwen - de Finca Bayano. De gedachte is op het landgoed een toevluchtsoord te bieden aan mensen met een klein budget die de aanstaande economische, politieke en sociale ellende willen ontvluchten. De Finca Bayano is 30 hectare groot en gelegen in het zuid-westen van de Panamese provincie Veraguas. Een stuk van 1 hectare kost tussen de 18.000 en 27.000 dollar. En dat is dus voor een groot deel van de West-Europese middenklasse absoluut haalbaar.

Maar niet alleen in Panama ontstaan er steeds meer projecten van mensen, Westerlingen, die het niet meer uithouden in de Westerse manier van leven. In heel Zuid-Amerika springen de coöperaties de grond uit of vind je Belgen, Duitsers, Fransen en Nederlanders die proberen op geheel eigen wijze een bestaan op te bouwen dat beter aansluit bij hun verwachtingen van een evenwichtig en bevredigend leven, een leven in balans en harmonie met de planeet, ver weg van de verwoestende kapitalistische visie op productiviteit.

En niet alleen in Zuid-Amerika, ook in Europa zelf worden steeds meer initiatieven in die richting ontplooit. Talrijk zijn de eco-dorpen waar mensen zichzelf loskoppelen van het bestaande netwerk en waar men probeert weer mens te zijn.

Lang niet iedereen zal zijn biezen pakken en Europa ontvluchten, maar het feit dat het gebeurt en dat steeds meer mensen - ondanks hun hoge levensstandaard, een eigen huis, een auto, pc, gsm, flatscreen en drie keer per jaar op vakantie - weg willen is een teken aan de wand. Zal iemand in Den Haag of Brussel het opmerken?