Socialisten en vakbonden laten arbeiders in de kou staan
IMF en EU ruïneren Roemenië

11 augustus 2010
Door Andrei Tudora & Willem Huntelaar

Roemenië wordt de komende maanden geconfronteerd met nog meer extreme besparingsmaatregelen waarbij nog eens 74.000 overheidsbanen verloren zullen gaan. Aldus de conclusie van een evaluatieteam van het IMF en de EU. Het nieuwe pakket maatregelen zou Roemenië recht geven op een nieuwe lening van het IMF en de EU. Het verzet onder de bevolking groeit, maar vanwege het verraad van hun volksvertegenwoordigers en de vakbonden (ook daar) staan ze er helemaal alleen voor.

Tijdens een persconferentie prees Jeffrey Franks, hoofd van het IMF-team, de Roemeense regering van premier Emil Boc (Democratische Liberale Partij, PD-L) voor zijn inspanningen om 30.000 ambtenaren te ontslaan. Franks voegde eraan toe dat hij verwacht dat het Roemeense onderwijssysteem als volgende aan de beurt is. Franks had uiteraard ook veel waardering voor de snelle reactie van de regering Boc op de uitspraak van het Roemeens Hooggerechtshof, die de regering verbood de pensioenen te verlagen. Als alternatief werd daarom de BTW met een leuke 5% verhoogd naar 24%.

De IMF-vertegenwoordiger vermeed het exacte aantal ontslagen te vernoemen, en sprak in plaats daarvan over een "voortdurende herstructurering tot het einde van het jaar", en suggereerde dat "de regering rekening houdt met duizenden ontslagen tot misschien wel 70.000". Dat aantal zou precies het aantal ontslagen zijn dat wordt vermeld in de eerste overeenkomst, die als doelstelling had een "soepeler ambtenarenapparaat" te creëren, en "meer ruimte" voor "geleidelijke loonsverhogingen".

Op de Roemeense radio zei premier Boc een loonsverhoging van 10% voor ogen te hebben voor het overgebleven clubje overheidsmedewerkers - dit nadat die eerder een loonsverlaging van 25% en het afschaffen van de 'dertiende maand' hadden moeten accepteren. In een brief van de regering aan het IMF staat dat nog eens 74.000 overheidsbanen zullen verdwijnen, bovenop de 30.000 ontslagen die eerder dit jaar al werden doorgevoerd. Daarnaast schrijft de regering in de brief dat het ontslag van nog eens 15.000 overheidsmedewerkers ruimte zou laten voor een "bescheiden loonsverhoging in de publieke sector". De vertegenwoordiger van het IMF zei echter dat hij "geen voorstander" was van zo'n salarisverhoging.

Het aanpakken van het onderwijs in Roemenië is niet de eerste aanval op onderwijzers, die al overhoop liggen met deze regering sinds die begin 2009 aan de macht kwam. Boc, toen aan het hoofd van een coalitie van Sociaal Democraten (PDS) en zijn eigen PDL, weigerde toen de onderwijzers een loonsverhoging te geven, ondanks het feit dat een dergelijke maatregel was goedgekeurd door het parlement en bevestigd door een gerechtelijke uitspraak. Het onderwijzend personeel heeft ook veel bezwaar tegen de nieuwe salariswet, die de lonen verlaagt en verschillende bonussen afschaft, en tegen de onderwijshervormingen. Vorig jaar leek er een compromis, maar een nieuwe regeringswissel, waarbij de Sociaal Democraten naar huis werden gestuurd, zorgde ervoor dat de Liberalen alsnog probeerden het eerder verworpen maatregelenpakket van het IMF erdoor te drukken. Zoals de Liberalen overal ter wereld de boel om zeep helpen ter meerdere eer en glorie van hun rijke vrienden, wil men ook hier minder regularisatie voor - en meer concurrentie tussen de overheidsscholen en de privéscholen. Hierdoor zouden privéscholen recht krijgen op overheidssubsidie.

In mei bereikte het conflict tussen de onderwijzers en onderwijsminister Daniel Funeriu een hoogtepunt, toen de leraren weigerden deel te nemen aan een baccalaureaats-examen. De regering, geconfronteerd met een golf van stakingen en protest over de door het IMF geëiste besparingsmaatregelen, besloot zijn poot stijf te houden en de examens toch door te laten gaan, ondanks de boycot van de onderwijzers. Aanpassingen aan de manier waarop de examens werden afgenomen, evenals de chaos die het resultaat was van de pogingen van de regering om de stakingen te breken, zorgden ervoor dat een verbijsterende 40% van de middelbare school-leerlingen zakte voor het examen. Uiteraard werd dat cijfer door de regering onmiddellijk aangegrepen om te bewijzen dat de leraren incompetent en de hervormingen noodzakelijk waren.

Het idee van een klein, "soepel" ambtenarenapparaat, dat slechts een minimum aan sociale dienstverlening biedt, is al meer dan 20 jaar - sinds de val van de dictatuur van Ceausescu - een regelmatig terugkerende ambitie van de heersende (rijke) klasse in Roemenië. Nadat de vele goedlopende fabrieken en staatsbedrijven in Roemenië door de nieuwe heersers werden ontmanteld of voor een appel en een ei aan bevriende ondernemers werden verkocht, hebben de opeenvolgende regeringen met veel succes de gezondheidszorg en het onderwijs in Roemenië aan de rand van de afgrond gebracht (het is een terugkerend fenomeen overal in het voormalige Oostblok.)

De hoofdschuldige in dit verhaal is de Europese Unie. Een van de voorwaarden voor de toetreding tot de EU (2007) was namelijk dat de door de overheid geleide sectoren in Roemenië enkele ingrijpende "hervormingen" ondergingen. Het belangrijkste doel was het "liberaliseren" (ruïneren) van het onderwijs en de gezondheidszorg om zo concurrentie van privéondernemingen mogelijk te maken. Omdat er een verbod op staatssteun werd opgelegd, zaten vele scholen en ziekenhuizen al snel zonder geld en zonder apparatuur. Zoals overal waar een sector wordt "geliberaliseerd" betekende de maatregel minder kwaliteit tegen hogere prijzen.

De Roemeense regering kreeg echter steeds weer te maken met verzet van de arbeiders. Tijdens de afgelopen twintig jaar hebben de onderwijzers steeds fanatiek geprotesteerd tegen de besparingen, met wekenlange stakingen in 2000 en 2005, en slaagden ze erin enkele concessies op het gebied van salarissen en arbeidsomstandigheden af te dwingen. Het akkoord met het IMF van 2009, met als doel de buitenlandse schuldeisers gerust te stellen en de barbaarse besparingsmaatregelen door te drukken, betekende echter het einde van die concessies.

Net als in zoveel landen in Europa ziet de Roemeense arbeider zich geconfronteerd met aanval na aanval op zijn broodwinning van een uitgekiend samenwerkingsverband van investeerders, industriëlen en politici. De besparingsmaatregelen gaan vergezeld van een hetze in de media die onderwijzers, medisch personeel en ambtenaren neerzet als corrupte, incompetente parasieten. De vastberadenheid van de overheid wordt bereidwillig ondersteund door de achterbakse vakbonden, die weigeren serieuze acties tegen de maatregelen op touw te zetten en die hun leden in de kou laten staan.

Desondanks staat de huidige regeringscoalitie onder grote druk. De populariteit van de regerende PD-L is sterk gedaald. Zowel bij de rijke elite, die de regering zwakte verwijt, als uiteraard bij de arbeidersklasse.

De erbarmelijke toestand van de politieke elite en zijn minachting voor de bevolking werd treffend geïllustreerd door president Traian Basescu, een voorstander van de onbarmhartige economische maatregelen, die een misselijke grap maakte over de rug van de slachtoffers van de recente overstromingen. Toen hij gevraagd werd naar de extreme rijkdom van veel politici antwoordde hij: "Zelfs als het water ons aan de lippen staat doen we nog aan politiek."

Zoals overal in Europa staan de arbeiders in Roemenië helemaal alleen. De vakbonden hebben de kant van de werkgevers gekozen, de media zijn volledig in handen van het establishment en ook op de Sociaal Democraten of andere 'linkse' partijen hoeft men niet te rekenen. Die doen in Roemenië hun uiterste best de Liberalen te bekritiseren over hun falen de besparingsmaatregelen erdoor te drukken. Met mooie beloftes zullen ze bij de tussentijdse verkiezingen in september de massa weer paaien om vervolgens hun kiezers schaamteloos te verraden en zelf een poging te doen het IMF en de EU tevreden te stellen.

Maar hoewel de Westerse media hun uiterste best doen om de toestand in Roemenië te verzwijgen, blijft de weerstand en de bereidheid zich te verzetten groot onder de Roemeense arbeiders. Nu ze in juli voor de eerste keer hun verlaagd salaris hebben ontvangen en de inflatie is gestegen tot 7,8% zal die bereidheid alleen maar groter geworden zijn. Voor 2011 heeft het IMF alweer nieuwe eisen gesteld en arbeiders in heel Europa zouden er goed aan doen lering te trekken uit de situatie in Roemenië. Straks zijn ze namelijk zelf aan de beurt.