De recensies zijn lovend, maar de kaartverkoop daalt

11 december 2011
Door Arjan Plantinga

Je zal maar antropoloog zijn...

Of historicus, socioloog of docent maatschappijleer...

Alles wat je er tijdens je opleiding in je hoofd gegrift is, is inmiddels onbruikbaar. De wereld is op 10 jaar meer veranderd dan in de twee eeuwen ervoor. Moraliteit, ethiek, regels: allemaal overboord. Iconen vallen sneller van hun voetstuk dan u heeft opgezocht waarom ze er ook al weer opstaan. De conclusies van vandaag zijn de fantasmen van morgen. De oorlogshelden van 2010 zijn de terroristen van 2012 - en omgekeerd.

Banken, verzekeringsmaatschappijen, internetproviders en zelfs de openbare bibliotheek; allemaal proberen ze hun klanten te bestelen en te belazeren, niets is nog iets waard, fatsoen is een collectors item, feiten zijn antiek en vertrouwen is een kinderziekte.

Ondertussen gaan we door met ons dagelijks leven, we staan op, nemen een snel ontbijt, gaan naar ons werk, we eten, we drinken (te veel) en we gaan weer slapen. Zoals we dat altijd hebben gedaan en hopelijk nog heel lang zullen blijven doen.

Maar de goeie ouwe dagelijkse sleur is veranderd. In de war. Vervuild. Besmeurd. Verpest. Er sluipt een nare vorm van agressie in onze alledaagse bezigheden. Je ziet het overal. We accepteren niets meer. Gaan om het minste geringste volledig door het lint. Op de fora wordt de taal steeds harder, confronterender. Steeds vaker worden man & paard genoemd. Dingen verschuiven, meningen verschuiven. IJkpunten vervagen, nieuwe doemen op. We worden steeds bozer. Gaan steeds korter door de bocht. Het gaat allemaal steeds sneller, en het geduld is op. Scheldpartijen, vechtpartijen, huiselijk geweld. Om niets.

Bezwijken we onder de druk? Wordt er met ons een spelletje gespeeld? Zijn het de microgolven? Of is het de eindeloze stroom radioactief, giftig bagger die de gevestigde media elke dag opnieuw over ons uitstorten, zonder ons iets wijzer te maken?

En zoveel mensen zijn de weg kwijt. Hoe kan dat? Kunnen er meer waarheden zijn? Nee. Er is maar een waarheid. Al de rest is interpretatie. Maar van onze politieke leiders, van onze financiële experts, van onze militaire denktanks en vooral van onze media horen we zelfs geen interpretatie van de waarheid. Verzinsels krijgen we op ons bord. Verzinsels en verdraaiingen, ook wel 'spin' genoemd. Krampachtig zoeken onze nieuwskanalen naar nieuwe manieren om vast te houden aan de partijlijn. Net zo krampachtig als de politici zoeken naar manieren om hun interpretatie van die leugen onder de aandacht te krijgen van de burger, die krampachtig probeert een samenhangend geheel te maken van de hele incoherente leugenbrij.

Een blindschaker kan 20 echte schaakpartijen - of zelfs meer - simultaan onthouden en spelen. Maar zet de schaakstukken willekeurig verdeeld over het bord, en hij kan nog geen drie stukken uit het hoofd op de juiste plaats houden.

En precies daarom lijkt de economie ingewikkeld. Daarom lijkt politiek ingewikkeld. Daarom lijkt de wereld ingewikkeld. Omdat het een leugen is. Het is verzonnen, het is bedacht en niet op natuurlijke wijze in de plooi gevallen. Zou dat wel het geval zijn, dan zou alles eenvoudig en doorzichtig zijn. Dan zouden we de wereld begrijpen en erin moeiteloos onze weg weten vinden.

Zoals een muzikant duizenden muzieknoten in de juiste volgorde kan onthouden wanneer ze een harmonieus of in ieder geval logisch geheel vormen, of een religieuze student mantra's van duizenden woorden uit het hoofd kan leren omdat de woorden op de juiste manier gerangschikt zijn, zo kan de mens moeiteloos kop en staart vinden aan een wereld die op waarheden gebaseerd is, waarbij het een het logische gevolg is van het ander, en waarin de mensen leven volgens regels die ontleend zijn aan de logische stroom die de natuur voorschrijft.

Maar onze moderne menselijke wereld is een eindeloze reeks rookgordijnen, onlogische verklaringen en platte leugens van praatpalen, politici en media. De informatie die dagelijks tot ons komt, de verklaringen van de gebeurtenissen, de uitleg van onze media en onderwijsinstellingen komt niet overeen met wat de regels van de kosmos voorspellen, we zijn een tegennatuurlijke entiteit geworden in een doodgezwegen zee van logica. Onze menselijke samenleving, de internationale gemeenschap, dit zoön politikon is de vreemde eend in de universele bijt van het galactische alles.

Zoals een muzikant niets kan aanvangen met een willekeurige verzameling noten, een schaker geen schaakpartij herkent in willekeurig opgestelde schaakstukken en een redenaar de draad kwijt raakt wanneer zijn tekst slechts een dooreen gehusselde verzameling woorden zou zijn, zo raakt ook de mens de weg kwijt in deze chaotische verzameling gebeurtenissen die dankzij de verstrooiing, de misinformatie en de leugens van de experts en de media, de wetenschappers en de politici niet meer is dan een onsamenhangende verzamelingen momenten in de tijd.

Wat er wordt gezegd komt niet overeen met wat er wordt gedaan, en de mensen raken in de war. De Amerikaanse regeringsvertegenwoordigers, ministers, presidenten, senatoren, komen steeds weer met vlammende teksten over het veronderstelde staatsgeweld in hen niet wel gezinde landen, terwijl ze tegelijkertijd de eigen bevolking, die demonstreert tegen het verdwijnen van hun welvaart, demonstreert tegen de diefstallen van de financiële top en de invloed van die financiële top op het desastreuse beleid dat de VS sinds de vroege jaren '80 voeren, met grof geweld het recht op het uiten van hun juiste mening ontzeggen.

De Nederlandse regering spreekt over vrijheid en democratie en dat de rechten van de mens in China of Syrië moeten worden gerespecteerd, maar tolereert tegelijkertijd bewezen pedofielen in de hoogste rangen van haar organisatie, zet onschuldige mensen achter de tralies en gebruikt grof geweld tegen demonstranten. Wat er wordt gezegd komt niet overeen met wat er wordt gedaan.

De media maken de mensen bang, schetsen in hun publicaties een beeld van dreiging en gevaar, maar het gros van de mensen ziet die geschetste gevaarlijke wereld niet terug in zijn eigen realiteit. Theorie en praktijk zijn niet met elkaar in overeenstemming.

De media staan bol van berichten over de Gevaarlijke Moslim, maar slechts een handvol mensen had ooit te maken met een moslim die zich misdroeg. Volgens TV, radio, gazet en misleidende websites moet ik bang zijn van het groepje jongeren dat rondhangt in het park, maar het slechtste waar ik ze de afgelopen jaren op heb weten betrappen is het niet opruimen van hun rommel.

De financiële crisis is natuurlijk een verhaal op zich. Ons wordt verteld dat men het wil oplossen, maar alle maatregelen maken het probleem alleen maar groter. Geopolitiek idem dito. Politici zeggen dat ze vrede willen, maar doen er alles aan om een oorlog met het vreedzame Iran uit te lokken.

De NAVO beschermt de Libische bevolking door het land in puin te schieten en er een bloedbad aan te richten. In Irak deden ze hetzelfde. Ondertussen mag Israël doen en laten wat het wil met de hulpeloze Palestijnen, is een schurkenstaat als Oezbekistan een bondgenoot en wordt een prachtig land als Venezuela verketterd.

Woorden en daden, en hoe ze niet met elkaar in overeenstemming zijn.

Iedereen ziet dat we leven in een wereld op twee snelheden. Dat er vals gespeeld wordt. Dat er andere regels gelden voor mensen aan de top van de piramide. Goed en veel stelen wordt beloond. Een klein beetje stelen wordt gezien als falen, als zwakte en wordt bestraft. Men ziet dat er andere regels gelden als het gaat om moord. Vermoordt miljoenen mensen en je krijgt een standbeeld. Vermoordt er één en je draait voor dertig jaar de cel in. "Als je moordt, moet je het goed doen," zo de redenering. Wie het niet goed doet wordt afgeschreven.

Mensen zijn in de war.

Liegen mag, als de leugen maar groot genoeg is. Stelen mag als je het maar met miljarden tegelijk doet. Moorden is toegestaan, als je het maar niet bij één of twee slachtoffers laat.

Hoe moet je als hardwerkende havenarbeider, bouwvakker of middenkadermanager daar nog een touw aan vast knopen? Hoe blijf je in balans in een wereld waarin alles scheefgegroeid is?

Niet.

Zoveel mensen zijn volledig uit balans, euforisch of terneergeslagen, hyperactief of apathisch. Ze snappen het niet. Hoe zit het nou?

Meningen en uitleg vliegen je om de oren. De meest onwaarschijnlijke complottheorieën (die later meestal helemaal niet zo onwaarschijnlijk bleken) over de meest onwaarschijnlijke onderwerpen. We worden heen en weer geslingerd tussen de bloederige beelden van aan stukken gereten Arabische kinderen en de mooie, holle woorden van de grijze muizen in Brussel of Washington. Duizenden dode kinderen in Irak, Gaza of Afghanistan laten ons koud, maar het land is in rep en roer als de media berichten over één Afghaanse jongen die naar huis gestuurd wordt. De bestuursstructuur bij Ajax is volgens onze media belangrijker dan de misdaden van de poppenspelers.

We zoeken naar een verband en vinden het niet. We houden krampachtig vast aan ons wereldbeeld, negeren de barsten, het feit dat de stukjes niet meer passen, proberen weg te kijken van het bloed aan onze eigen handen. Bloed afkomstig van ons eigen zwijgen, van het niet durven protesteren, van het niet willen protesteren. Waarom willen we niet protesteren? Omdat we content zijn met de aalmoezen die de grijze muizen voor ons overlaten. Omdat we bang zijn het met nog minder te zullen moeten doen als we zeggen wat we denken - als we nog denken.

We kijken naar onze helden uit de filmwereld en de muziek. Ze zwijgen uit volle borst. Ze verdienden miljoenen met nobele teksten, druipend van het sociale engagement. Maar nu, nu de dolende massa echt behoefte heeft aan een boegbeeld geven de gesofisticeerde grootverdieners niet thuis. We zagen Radiohead en Massive Attack in het kamp van Occupy Londen, een enkele rapper in Zuccotti Park, en daar bleef het bij.

Rocksterren en steracteurs - een enkele uitzondering daargelaten - horen bij de 1%, en dat komt niet overeen met het beeld dat we zo lang van ze hadden, van deze zelfverklaarde voorvechters van de vrijheid. De muziekwereld is verworden tot één groot Sun City. Multimiljonair Bono van U2 maakt een filmpje over honger in Afrika. Plichtmatig. Laat zelfs een maffiabaas als de New Yorkse burgemeester Bloomberg aan het woord. Voor de vorm wordt het filmpje in de ban gedaan. De media geven schertsvertoning Bono daarmee precies de geloofwaardigheid die nodig is om zijn verblinde fans te doen geloven dat alleen de problemen die deze personificatie van de huichelarij aankaart echte problemen zijn. Maar de mensen voelen wel dat het niet klopt, dat het niet juist is wat Bono zegt, dat wat hij zegt niet strookt met de werkelijkheid, en dat ook Bono en zijn makkers, ondanks alle mooie woorden, maar één goed doel echt een warm hart toedragen: hun eigen bankrekening.

Verweesd staan de mensen voor het podium. Het podium waarop politici, grootverdieners, rocksterren, filmsterren, schrijvers, schilders, sportmensen en de poortwachters van de media een voortdurend theaterstukje opvoeren.

Iedereen kocht een kaartje en danste mee. Maar het ritme wordt steeds moeilijker te volgen, en steeds meer mensen dansen uit de maat. We zien al lege plekken in de zaal, want velen verlieten reeds de schouwburg. Het toneelstuk is niet meer te begrijpen, heeft geen raakpunten meer met de werkelijkheid, met het echte leven buiten.

De recensies zijn nog steeds lovend, maar de kaartverkoop daalt, de verf op de decorstukken bladdert af, de make-up van de acteurs is doorgelopen en de fans die elkaar nog steeds wijsmaken dat de opvoering de moeite waard is beginnen heel voorzichtig te beseffen dat ze diep van binnen eigenlijk verlangen naar het moment dat het doek valt, het licht aangaat en ze naar huis kunnen.

Ze verlangen terug naar de werkelijkheid.