"Amerika heeft de wortels van de democratie vernietigd"

5 juli 2010
Door Matthias Schepp en Benjamin Bidder

De ex-president van Kirgizië, Askar Akajev vindt een parlementaire democratie voor zijn door tal van crises verscheurde land maar niets - en dat terwijl de burgers van zijn land zich daar wel voor uitspraken. In een interview met het Duitse Spiegel heeft Akajev veel kritiek op de manier waarop de Verenigde Staten hun belangen behartigen en op interim-president Otunbajeva.

Ex-president Akajev: "Kirgizië heeft behoefte aan een sterke president"

- Na het laatste referendum moet Kirgizië nu omgevormd worden tot een parlementaire democratie naar Westers voorbeeld. Kan dat wel in een regio, die meest door sterke mannen geregeerd wordt?

Akajev: "Een parlementaire democratie functioneert wanneer het economisch goed gaat, wanneer de politici naar de bevolking luisteren en bereid zijn om compromissen te sluiten. De elite in de voormalige sovjetstaten is zo ver nog niet. We hebben bijna overal presidentiële democratieën.

- Hier en daar zelfs dictaturen...

Akajev: Kirgizië heeft geen behoefte aan een dictatuur, wel aan een sterke president die daadkrachtige beslissingen neemt, zodat het land bijeengehouden wordt. Maar ook een splitsing van de macht: een sterk parlement, oppositie, een kritische pers. In de tijd dat ik het land regeerde, van 1990 tot 2005, sprak men in het westen terecht van een eiland van democratie.

- Waarom heeft men u dan afgezet?

Akajev: Ik heb nooit president voor het leven willen zijn en had het einde van mijn carrière aangekondigd. Maar het ging de Amerikanen allemaal niet snel genoeg. De ambassade van de VS heeft openlijk aangedrongen op mijn afzetting. Ze hebben de wortels van de democratie uitgetrokken en vernietigd."

- Waarom deden de Amerikanen dat wel in Kirgizië en niet in Kazachstan of Oezbekistan?

Akajev: Daar was het het eenvoudigste omdat wij het meest democratisch waren. We hadden honderden non-gouvernementele organisaties, persvrijheid en vrijheid van vereniging. Maar de hotels zaten vol met VS-adviseurs. Zij moesten de bonte revoluties van 2003 in Georgië en 2004 in de Oekraïne herhalen.

- De Bush-regering wilde u weg hebben, omdat u te nauwe banden met Moskou zou hebben. Mocht u de Amerikanen niet?

Akajev: Integendeel. Ik heb bereikt dat we als eerste ex-Sovjetstaat in de WHO kwamen. Ik begreep dat wij drie grote landen als buren hadden: Rusland en China, zoals men op de kaart kan zien, en de VS, omdat die nu eenmaal overal hun belangen hebben.

- Wat vindt u van uw opvolger Bakijev, die op zijn beurt in April ten val werd gebracht.

Akajev: Hij heeft het land leeggeroofd. Journalisten, leden van de oppositie en de drugsbaronnen - met wiens hulp hij aan de macht was gekomen - werden vermoord. Nu regeert er een soort junta met Rosa Otunbajeva aan het hoofd. Dat zijn nu de super-democraten die het Westen heeft aangesteld. Revoluties gaan snel, maar er komt een moment dat de bevolking vraagt hoe er brood op de plank zal komen.

- Uw opvolger Bakijev heeft in een interview met Spiegel Online laten doorschemeren dat hij een vrouw als staatshoofd maar niets vindt.

Akajev: Dat komt omdat hij de geschiedenis van ons land niet kent. Honderd jaar geleden regeerde in het zuiden Kurmandjan Datka, en dat meer dan vijftig jaar lang.

- Heeft president Rosa Otunbajeva de capaciteiten om het land bijeen te houden?

Akajev: Ik heb er weinig goede hoop in.

- Waarom wil Rosa Otunbajeva, die in april door een staatsgreep aan de macht kwam, een parlementaire en geen presidentiële democratie?

Akajev: Omdat dat comfortabel is voor de leden van haar regering. Bij presidentsverkiezingen zou geen van hen een kans hebben. Nu kunnen ze de macht onderling verdelen.

- Toch heeft 90% van de bevolking voor de nieuwe grondwet gestemd, met een opkomst van 69%

Akajev: Veel mensen deden het zonder de grondwet gelezen te hebben. Ze wilden gewoon rust en vrede.

- Werd er eerlijk geteld of is er gefraudeerd?

Akajev: Het moge duidelijk zijn dat niet alles helemaal volgens de regels is gegaan. Van de talloze Kirgiezen die in Rusland wonen hebben er maar 13.000 gestemd. De meeste Oezbeken, die voor de bijna-burgeroorlog op de vlucht waren, hebben niet gestemd.

- Hoe groot is de invloed van de radicale Islam in Kirgizië?

Akajev: Ik ben er altijd tegen geweest de Islam te demoniseren. Men moet de dialoog zoeken. De overgrote meerderheid van de moslims wil helemaal niets te maken hebben met de extremisten. De Islamisten zijn sterk in het Ferghana-dal. In het zuiden van het land financiert Saoedi-Arabië de bouw van Moskeeën en betalen ze de Mullahs.

- Wilt u terug in de politiek?

Akajev: Nee daar heb ik helemaal geen behoefte aan. Ik ben wiskundige van beroep en ik ben blij dat ik nu weer formules mag schrijven.