Politieke en financiële leiders dienen verplicht psychisch te worden getest
Het is tijd voor een psychopatenfilter

25 november 2011
Door Mitchell Anderson

Wanneer u kijkt naar de staat waarin de wereld verkeert zal het u niet verbazen dat de wereld in handen is gevallen van psychopaten. Niet de gewelddadige criminele types als Hannibal Lecter, maar bedrijfspsychopaten, die even goed lijden aan een biochemische afwijking die het voor hen onmogelijk maakt normale gevoelens van medemenselijkheid te hebben.

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de grote financiële instellingen van de 21e eeuw, met een steeds groter wordende invloed op de gang van zaken in de wereld, zeer attractieve omgevingen zijn geworden voor psychopaten/sociopaten om zichzelf te verrijken ten koste van andere mensen en ten koste van de bedrijven waar ze voor werken.

Een peer-reviewed proefschrift van dit jaar, met de titel "The Corporate Psychopaths Theory of the Global Financial Crisis" geeft gedetailleerd weer hoe hooggeplaatste psychopaten in de bankensector bijna de wereldeconomie wisten te ruïneren vanwege hun eigen aangeboren afwijking waardoor ze niet in staat zijn zich druk te maken over de gevolgen van hun daden.

De auteur van het proefschrift, Clive Boddy, denkt dat zijn theorie verregaand kan verklaren waarom topmanagers dingen deden die rampzalige gevolgen hadden voor de bedrijven of instellingen waar ze voor werkten, voor de investeerders die ze vertegenwoordigden en voor de wereldeconomie in zijn geheel.

Indien Boddy gelijk heeft betekent dat ook dat de astronomische bedragen die werden aangewend om de financiële sector boven water te houden niets zullen uithalen, omdat veel van moreel gehandicapte personen die alle ellende hebben veroorzaakt nog steeds de invloedrijkste posities bekleden. Erger nog: het zijn deze zelfde individuen die nu de regeringen adviseren hoe ze de problemen moeten oplossen.

Om dit probleem op te lossen moeten we deze zeldzame, wonderlijke afwijking onderzoeken en ons afvragen waarom veel bedrijven in het recente verleden precies die mensen op topposities hebben gezet die ze daar nooit hadden mogen zetten.

Gevoelloos, maar niet gek
Psychopathie mag niet worden verward met zwakzinnigheid. De psycholoog Robert Hare omschreef het misschien wel het beste: "emotionele doofheid" - een biochemische afwijking die het onmogelijk maakt normale gevoelens van compassie en medemenselijkheid te hebben.

Deze roofdierachtige fixatie op eigenbelang betekent dat psychopaten vaak geen enkele verbondenheid met andere mensen voelen, en anderen meer zien als schapen waarop jacht gemaakt kan worden dan als medemensen, waar ze een relatie mee zouden kunnen opbouwen. Psychopaten in de gevangenissen gebruiken groepstherapiesessies vaak niet als een genezingsproces, maar als een mogelijkheid om te leren hoe ze normale menselijke emoties moeten simuleren.

Studies bij tweelingen hebben aangetoond dat psychopathie sterk genetisch bepaald is en dat er geen enkele behandeling voor bestaat. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de afwijking iets te maken heeft defecten in de amygdala.

Slechts een klein groep psychopaten verwordt tot de gewelddadige crimineel die we zo vaak in films tegenkomen. De meesten proberen gewoon op te gaan in de samenleving en maskeren hun gebrek, om anderen zo beter te kunnen manipuleren. Deze angstaanjagende geestestoestand heeft altijd bestaan. Hoewel psychopaten door Hollywood altijd worden afgeschilderd als geniaal, zou een hypothetisch ras van alleen maar Hannibal Lecters het nooit redden gezien ze er niet toe in staat zijn elkaar te vertrouwen. Anders gezegd: het menselijk ras - een relatief zwakke, trage en kale tropische primaat - is er op spectaculaire wijze in geslaagd zich overal staande te houden, niet doordat we zo boosaardig zijn, maar omdat we zo goed zijn goedaardig.

De gevaarlijkste 1%
Het menselijke talent om sociale rijkdom op te bouwen betekent dat mensen kunnen samenwerken en elkaar vertrouwen. We kunnen een betrouwbare voorspelling doen van het gedrag van anderen zelfs wanneer we deze personen nog nooit hebben ontmoet. Sociale rijkdom (vertrouwen) is de lijm die onze complexe leefgemeenschappen, onze grote organisaties en de economie bijeen houdt. De enige superkracht die de psychopaat heeft is de meedogenloze manier waarop het waagt de sociale rijkdom van anderen te verkwisten.

Wetenschappers denken dat ongeveer 1% van de mensen psychopathisch is, hetgeen betekent dat er in Nederland en Vlaanderen een kleine 250.000 emotieloze monsters rondlopen. Kijken we naar Europa dan zijn het zo'n 5 miljoen onmensen. We kenner er allemaal een of meerdere, in onze directe omgeving - al heeft u hem of haar misschien nog niet als zodanig herkend. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het percentage toeneemt naar de top van het bedrijfsleven toe. Dat is niet verbazend, aangezien harteloosheid en een fixatie op persoonlijke macht binnen de bedrijfscultuur als een pluspunt worden beschouwd en waardoor sommige auteurs menen dat de bedrijven zelf als psychopaten mogen worden beschouwd).

Toch zijn uiterlijke verschijning en gedrag twee verschillende dingen. Hoewel psychopaten er aan de buitenkant uitzien als charmante personen die zichzelf goed kunnen verkopen, zijn het meestal ook beroerde managers die hun collega's het leven zuur maken en vaak met opzet chaos creëren om hun geestesgesteldheid te verbergen.

Wanneer ze zich tot het topmanagement hebben opgewerkt brengt hun biochemische tekortkoming ook met zich mee dat ze niet in staat zijn tot iets waar de wet hen wel toe verplicht: vertrouwenswaardig handelen in het belang van anderen. De bankensector is gegrondvest op het oeroude principe van vertrouwensplicht: een wettelijke verplichting om te doen wat het beste is voor hen wiens geld of eigendom je beheert. Een psychopaat vragen zoiets te doen is een pyromaan aanstellen als brandweerman.

De waanzin van het aanstellen van psychopaten als topmanagers is overduidelijk gebleken uit de recente geschiedenis. Aan het einde van het afgelopen decennium hielden talloze financiële instituten, soms met een eeuwenlange traditie van financiële stabiliteit, binnen enkele maanden op te bestaan, als gevolg van het roekeloze gedrag van slechts enkele individuen. Geen van hen is ooit enig misdrijf ten laste gelegd.

En daar wringt het schoentje. Meedogenloos als psychopaten zijn dwingt hun psychische gesteldheid ze om uiteindelijk de organisaties en investeerders die ze tegen betaling dienen te vertegenwoordigen, te ruïneren.

Vruchtbare grond: de moderne bedrijfscultuur
Indien deze theorie juist is, hoe kan deze crisis dan toch zijn ontstaan? Boddy stelt dat bedrijven zijn veranderd van relatief stabiele organisaties, waarbinnen psychopaten het moeilijk zouden hebben gehad hun afwijking verborgen te houden, in uiterst vluchtige eenheden, waarbinnen het voor hen veel gemakkelijker is geworden onopgemerkt te blijven in de chaos die ze achterlaten.

"De gehele bedrijfs- en werkcultuur is veranderd van een die de Bedrijfspsychopaat in bedwang hield tot een waarin ze konden gedijen en zich relatief ongehinderd konden opwerken," schrijft Boddy. "Als bewijs hiervan zagen we hoe de vergoedingen en bonussen van het topmanagement meer en meer, tot buiten alle proporties toenamen en hoe er een cultuur van gewetenloze hebzucht ontstond. Bedrijfspsychopaten zijn perfect uitgerust om van zo'n omgeving hun jachtterrein te maken, en dus rezen fraude, hebzucht en misbruik de pan uit, gingen enorme bedrijven ten onder werd de wereld opgescheept met de economische crisis die op het punt staat in alle hevigheid los te barsten."

Boddy heeft er weinig vertrouwen in dat e problemen zullen kunnen worden opgelost op de manier zoals men het nu probeert. Indien psychopaten erin geslaagd zijn zich op de bovenste posities van de internationale financiële wereld te nestelen, zal hun genetische mutatie hen dwingen tot grenzeloze hebzucht. Ze zullen doorgaan met hun asociale, meedogenloze gedrag, dat nog eens wordt versterkt door hun enorme invloed p de gang van zaken totdat de bedrijven die ze vertegenwoordigen en misschien zelfs de wereldeconomie ten onder gaan.

Boddy beëindigt zijn proefschrift met de volgende grimmige voorspelling: "In 2005 werd voorspeld dat de opkomst van de bedrijfspsychopaat een garantie was voor economische en maatschappelijke rampspoed. Deze rampspoed is nu over ons gekomen en komt nog steeds. Overal in de Westerse wereld worden de symptomen van de financiële crisis nu bestreden. Maar de maatregelen zullen weinig effect hebben omdat de onderliggende oorzaak van de crisis niet aangepakt wordt. Dezelfde Bedrijfspsychopaten die deze crisis hebben veroorzaakt met hun egocentrische hebzucht en boosaardigheid, adviseren nu de regeringsleiders over hoe ze uit de crisis kunnen raken. Dat dit gepaard gaat met zichzelf enorme bonussen te betalen te midden van de financiële ontberingen voor miljoenen anderen is symptomatisch voor het probleem. We zijn nog lang niet aan het einde van de crisis, hooguit aan het einde van het begin van de crisis. Misschien meer dan ooit tevoren heeft de wereld behoeft aan leiders met een geweten... Er bestaan manieren om Bedrijfspsychopaten te identificeren. Misschien is het tijd om er gebruik van te gaan maken."

De laatste zin van Boddy bevat een graantje hoop. Wanneer onze wereld in de huidige chaos terecht is gekomen vanwege de geïnstitutionaliseerde psychopathie, stel je dan eens voor hoeveel beter onze wereld er uit zou zien wanneer al deze gevaarlijke mentaal gehandicapten zouden kunnen worden uitgesloten van posities met macht en invloed.

Er bestaan precedenten voor. On de VS worden al vanaf de jaren '80 steekproefsgewijs drugstests uitgevoerd op de werkplek. Misschien moeten investeerders van bedrijven eisen dat de hoogste managers aan reeds bestaande tests worden onderworpen, om te voorkomen dat de psychopaten de directiekamers binnensluipen. Dat is geen kwestie van burgerrechten, aangezien het Amerikaanse Hooggerechtshof ook de drugsstest als grondwettelijk beschouwde. Ook statutair kan het geen enkel probleem zijn, aangezien aandeelhouders het recht hebben om van de bestuurders van hun firma's te eisen dat ze mentaal in staat zijn het kapitaal van hun investeerders te beheren. Wanneer raden van bestuur psychopaten aanstellen in de directie houden ze zich niet aan hun wettelijke verplichtingen en kunnen ze verantwoordelijk worden gehouden voor een gebrek aan toezicht.

Bedrijven zouden ook moeten overwegen klokkenluidersregelingen te voorzien voor hun werknemers, opdat ze psychopaten onder hun collega's kunnen aanduiden. Uit een studie uit 2010 bleek dat psychopaten verantwoordelijk waren voor 25% van de gevallen van agressie of intimidatie op de werkvloer, hoewel ze maar 1% van de werknemers uitmaken.

Naast traumatisch en vernederend voor andere werknemers is het gedrag van de psychopaten ook een kostelijke aangelegenheid. Boddy berekende dat hun gedrag bedrijven in Brittannië jaarlijks £3,5 miljard kost aan verminderde productiecapaciteit en verzuim.

En politici?
En hoe zit het met onze verkozenen? Politici die zich verkiesbaar stellen worden door de media en de maatschappij geacht van onbesproken gedrag te zijn, en worden onderworpen aan een bijna absurde ontleding van hun privéleven, hun karakter en hun persoonlijke relaties. Maar zouden alle kandidaten niet dienen te beginnen met aan te tonen dat ze mentaal in staat zijn te handelen in het beste belang van hun kiezers?

De Occupybeweging, die het einde van de heerschappij van de 1% eist, heeft misschien wel onbewust de kern van de zaak aangesneden. De wetenschap vertelt ons dat 99% van de mensen over normaal functionerende emoties beschikken. Eén procent is psychopaat. Het veel te lang negeren van die realiteit heeft ons nu in groot gevaar gebracht.

***

Origineel: 'Time to Test Corporate Leaders to Weed out Psychopaths'
Vertaling©: Arjan Plantinga